Қақпа венасының допплері: норма және портальды гипертензия белгілері
Қақпа венасының допплерографиясының қалыпты көрсеткіштері
Қақпа венасындағы қан ағымы қалыпты жағдайда гепатопетальды (бауырға бағытталған), салыстырмалы түрде үздіксіз, төмен жылдамдықтармен, тыныс алуға байланысты аздап өзгеретін. Қалыпты толқын формасы — гепатопетальды және әлсіз фазалы (жұмсақ толқын). Дереккөздерге сәйкес қалыпты жылдамдық мәндері қабырғалар арасындағы (транскостальды) қолжетімділікте 12–24 см/с, орташа резистентті индексі 0.36; қалыпты деп портальды венозды қан ағымы >16 см/с саналады. Сондай-ақ, 16–40 см/с төмен жылдамдықтар диапазоны қалыпты деп саналады.
Қалыпты жағдайда жоғарғы шажырқай және көкбауыр веналарындағы қан ағымы да гепатопетальды (бауырға бағытталған).
Зерттеуге қойылатын техникалық талаптар
Зерттеу В-режимді және портальды жүйенің, бауыр веналарының және бауыр артерияларының допплерлік бағалауын қолдану арқылы орындалады. Датчик тамырға параллель болуы керек; допплер бұрышы максималды пиктік систолалық жылдамдықты алу үшін 60 градустан аз болуы керек. Портальды гипертензияға күдік болған жағдайда допплерді бұрыштық түзетумен тек негізгі қақпа венасында ғана емес, сонымен қатар оң және сол ішкі бауыр тармақтарында қолдану қажет, себебі гепатофугальды қан ағымы тек біреуіне әсер етуі мүмкін.
Портальды гипертензия белгілері
Негізгі допплерлік және екінші белгілер:
- Портальды қан ағымының төмен пиктік систолалық жылдамдығы — 20 см/с төмендеуі.
- Қақпа венасының пульсативтілігі — жоғары сезімтал белгі, to-and-fro үлгісімен көрінеді (негізгі сызықтан жоғары және төмен төмен амплитудалы қан ағымы).
- Гепатофугальды (кері) қан ағымы.
- Коллатералды тамырларды анықтау (портосистемалық коллатералдар).
- Қақпа венасының диаметрінің кеңеюі >12.5 мм циррозды көрсетеді (сезімталдық және ерекшелік шамамен 80%). Портосистемалық шунттардың дамуына қарай қақпа венасының диаметрі азаяды.
Артериопортальды пиктік жылдамдық қатынасының (бауыр артериясының максималды жылдамдығы / қақпа венасының максималды жылдамдығы) 3.5-тен жоғары болуы циррозға болжамды. Портальды гипертензияны анықтаудың оң болжамдық құндылығы керемет, белгілерге кері портальды қан ағымы және коллатералдар кіреді; теріс болжамдық құндылығы төмен, жалпы дәлдігі тек 60%.
Цирроз кезіндегі бауыр веналары
Компенсацияланған циррозда (портальды гипертензиясыз) бауыр веналарының допплерлік толқын формасы аномальды болады: фазалық осцилляциялардың амплитудасы төмендейді, кері компонент жоғалады, толқын тегістеледі. Цирроздың прогрессиясымен бауыр веналарының саңылауы тарылып, жылдамдықтар мен ағынның турбуленттілігі артады.
Екінші белгілер және дифференциалды диагностика
Спленомегалияны, бауыр өлшемдерінің өзгерістерін, асцитті және портосистемалық венозды коллатералдарды бағалау қажет. Пульсативті қақпа венасы (пиктік систолалық және соңғы диастолалық жылдамдықтар арасындағы үлкен айырмашылық) трикуспидальды регургитация және оң қарыншалық жүрек жеткіліксіздігі кезінде кездесуі мүмкін. Қақпа венасының тромбозында тікелей белгі — тромбтың визуализациясы; жанама белгілер — қалыпты портальды бағдарлардың жоғалуы, жоғарғы шажырқай және көкбауыр веналарының кеңеюі.
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Жылдамдық нормасы (қабырғалар арасындағы қолжетімділік) | 12–24 см/с |
| Қалыпты портальды қан ағымы | >16 см/с |
| Орташа RI | 0.36 |
| Төмен жылдамдық шегі (ПГ) | <20 см/с |
| Қақпа венасының диаметрінің кеңеюі (цирроз) | >12.5 мм |
| Артериопортальды қатынас (цирроз) | >3.5 |
| Допплер бұрышы | <60° |
Жиі қойылатын сұрақтар
Портальды қан ағымының қандай жылдамдығы қалыпты деп саналады?
Қабырғалар арасындағы (транскостальды) қолжетімділікте 12–24 см/с орташа резистентті индексі 0.36; қалыпты деп сондай-ақ >16 см/с қан ағымы саналады. 16–40 см/с диапазоны да келтірілген.
Портальды гипертензия үшін ең сезімтал белгі қандай?
Қақпа венасының пульсативтілігі to-and-fro үлгісімен портальды гипертензияны анықтауда жоғары сезімталдыққа ие. Сондай-ақ, гепатофугальды қан ағымы пайда болуы мүмкін.
Қандай жылдамдықта портальды гипертензияға күдік туындайды?
Портальды қан ағымының пиктік систолалық жылдамдығы 20 см/с төмендегенде.
Допплер бұрышы қандай болуы керек?
Датчик тамырға параллель болуы керек, ал допплер бұрышы максималды пиктік систолалық жылдамдықты алу үшін 60 градустан аз болуы керек.
Портальды гипертензия кезінде қақпа венасының диаметрі қалай өзгереді?
Диаметрдің >12.5 мм кеңеюі циррозды көрсетеді (сезімталдық және ерекшелік шамамен 80%). Алайда, портосистемалық шунттардың дамуына қарай қақпа венасының диаметрі азаяды.