Транскраниальды дуплексті сканерлеу (ТКДС): жылдамдық нормалары, Линдегаард индексі және вазоспазмды бағалау

ТКД және ТКДС: екі әдіс

Тарихи тұрғыда алдымен транскраниалды допплер (ТКД) пайда болды — бейнесіз «соқыр» спектрлік допплер: тамырды қолжетімділік, инсонация тереңдігі, ағым бағыты және сынамаларға реакция бойынша анықтайды. 1990 жылдан бастап түсті кодтаумен транскраниалды дуплексті сканерлеу (ТКДС, TCCS/TCCD) қосылды — В-режимі мен түсті картировкамен, мұнда ми негізінің тамырлары ортаңғы құрылымдар аясында көрінеді және бақылау көлемі нысаналы бағытталады.

Практикалық айырмашылық маңызды: ТКД-де инсонация бұрышы түзетілмейді, жылдамдықтар «сол күйінде» өлшенеді (тамырдың сәуле бойымен өтуін болжайды). Дуплексті жабдықта алынған жылдамдықтар дуплексті емес жабдыққа қарағанда төмен болуы мүмкін; инсульт қаупінің шектері орталық хаттамасына байланысты төмендетуді талап етуі мүмкін (AIUM, 2023).

Қолжетімділіктер мен тамырларды идентификациялау

ТКД/ТКДС ортаңғы, алдыңғы және артқы ми артерияларын самай акустикалық терезелер арқылы, омыртқалық және базилярлық артерияларды субокципиталды терезе арқылы, каротидті сифондарды трансорбиталды терезе арқылы бағалауға мүмкіндік береді. Субмандибулярлық (трансцервикалды) терезе: датчик төменгі жақ бұрышының астында, тереңдігі 40–50 мм, дисталды ІҰА-ның төмен резистентті спектрі — Линдегаард индексі үшін қолданылады. Тамырды идентификациялау тереңдік пен ағым бағытына негізделеді.

Жылдамдық нормалары

Қалыпты жылдамдықтар таралуының мнемоникасы: МСА > ACA > PCA > OA = VA. Бұл иерархияның күрт бұзылуы — патология немесе өлшеу қатесі туралы ойлауға негіз. Интракраниалды артериялар стенозының қалыпты жылдамдықтары мен шектері бойынша жиынтық деректер ASN/WFUMB консенсусында келтірілген (2024). Қан ағымының орташа жылдамдығы (MFV) және олардың арақатынасы — цереброваскулярлық патология диагностикасының бастапқы критерийі.

Интракраниалды стеноз үшін MFV шектері

Интракраниалды стенозды скрининг үшін ОМА MFV ≥80 / ≥100 / ≥120 см/с шектерін қолданады (Neurology, 2002). PI/RI индекстері тек нақты міндеттер үшін маңызды: БІШҚ жанама бағалау (PI RI-ге қарағанда сенімдірек), вазоспазм (Линдегаард/Свири индекстері); олардың өздері стенозды дәрежелемейді.

Линдегаард индексі және вазоспазм

Вазоспазм — ми негізінің ірі артерияларының тарылуы, көбінесе аневризмалық субарахноидалды қан құйылудың (САҚ) асқынуы ретінде. ОМА MFV >120 және <200 см/с диапазонында болғанда экстракраниалды ІҰА-дағы MFV-ды субмандибулярлық терезе арқылы бағалап, вазоспазмды церебралды гиперемиядан ажырату үшін Линдегаард индексін (LR) есептейді.

ОМА вазоспазмы үшін ТКД-нің диагностикалық сипаттамалары: сезімталдық 90 % (95 % СИ 77–96 %), ерекшелік 71 % (95 % СИ 51–84 %), ОБП 57 % (95 % СИ 38–71 %), ТБП 92 % (95 % СИ 83–96 %). MFV <120 см/с болғанда вазоспазмға клиникалық күдік болса, бәрібір КТ-перфузия немесе ангиография орындалады (Robba C. et al., 2019).

Тіркелетін параметрлер

TCD аппараты кемінде CBFV — қан ағымының систолалық (Vs), диастолалық (Vd) және орташа (Vm) жылдамдықтарын, сондай-ақ есептелетін көрсеткіштерді, атап айтқанда пульсация индексін PI = (Vs − Vd)/Vm тіркейді. Спектрлік талдау шыңдық систолалық жылдамдықты, соңғы диастолалық жылдамдықты, систолалық көтерілу (үдеу) уақытын, пульсация индексін және уақыт бойынша орташаланған максималды орташа жылдамдықты қамтиды. Спектрлер бақылау көлемінің мөлшері 3–6 мм болғанда 2–5 мм қадаммен алынады.

Клиникалық көрсетілімдер

ТКД/ТКДС орақ жасушалы анемиясы бар балаларда инсульт қаупін бағалау үшін, спонтанды САҚ-тан кейінгі вазоспазмды анықтау және мониторинг үшін, интракраниалды стеноз/окклюзия диагностикасы және церебралды қан айналымының тоқтауы үшін қолданылады. Әдіс — церебралды эмболияны нақты уақытта анықтау, локализациялау және сандық бағалаудың алтын стандарты, жедел интракраниалды окклюзиялардың тромболизисін мониторингтеу, экстракраниалды ІҰА стенозын, микроэмболияны, оң-сол жүрек шунтын анықтау және цереброваскулярлық реактивтілікті бағалау үшін пайдалы.